XII konferencja naukowa z cyklu JĘZYK – OBYCZAJ – WSPÓLNOTA: Jednostka a/i wspólnota. Między konwencją a oryginalnością

W tegorocznej edycji w centrum naszych rozważań pragniemy postawić człowieka – członka wspólnoty i użytkownika polszczyzny, bowiem historia języka to nie tylko dzieje systemu, ale przede wszystkim historia ludzi, którzy ten system tworzyli i przekształcali. Temat chcemy potraktować dwuaspektowo.

Po pierwsze, ze względu na przypadającą w 2026 roku 180. rocznicę urodzin i 110. rocznicę śmierci HENRYKA SIENKIEWICZA ‒ jednym z głównych tematów naszej konferencji chcemy uczynić twórczość (literacką, epistolarną, publicystyczną) wybitnego pisarza – z jednej strony silnie zakorzenioną w tradycji (konwencja), z drugiej zaś – będącą wzorcem oryginalności artystycznej, kształtującym polszczyznę kilku pokoleń. Zależy nam na analizach skupionych na problemach języka, stylu i gatunku dorobku noblisty.

Po drugie, naszą uwagę zamierzamy skierować na relację między tym, co wspólnotowe, utrwalone i konwencjonalne, a tym, co jednostkowe, nowatorskie i oryginalne. Relację tę chcemy rozpatrywać zarówno synchronicznie, jak i diachronicznie, z perspektywy historii języka, dziejów stylów, tradycji gatunkowych oraz praktyk dyskursywnych. Zachęcamy do podejmowania refleksji nad rolą jednostki (autora, skryby, tłumacza, redaktora) w kształtowaniu języka oraz nad mechanizmami, dzięki którym indywidualne wybory językowe stają się elementem wspólnotowego uzusu lub pozostają świadectwem oryginalności i odrębności. Przedmiotem zainteresowania mogą być m.in. procesy normalizacji i standaryzacji, strategie stylistyczne i retoryczne, konwencja gatunkowa jako wymóg wspólnoty a indywidualne strategie autorskie, przełamywanie schematów stylowych, oryginalność jako kategoria wartościująca w historii języka, a także relacje między językiem a tożsamością – indywidualną i zbiorową. Pragniemy przyjrzeć się temu, jak konwencja i innowacja współistnieją w historii języka, w stylach i dyskursach, w jaki sposób konwencje językowe scalają wspólnotę użytkowników polszczyzny, a jednocześnie jak indywidualna inwencja czy nowatorstwo językowe wpływają na ewolucję tych norm. Interesują nas zarówno procesy utrzymywania ciągłości w systemie językowym, jak i przejawy kreatywnej twórczości.