„Po prostu pisałem dalej”. Spotkanie z Profesorem Markiem Bieńczykiem. Z cyklu „Janion. Dalej ―” (odc. 1)

Zaproszenie do pierwszej rozmowy przyjął Profesor Marek Bieńczyk, pisarz, eseista, tłumacz, znawca kultury francuskiej i wina, który w połowie lat 80. XX wieku był doktorantem Pani Profesor i uczęszczał na jej seminaria w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. 
Profesor Janion była promotorką jego rozprawy doktorskiej "Wyobrażenia cierpienia i śmierci w twórczości Zygmunta Krasińskiego", obronionej w 1989 w IBL PAN.

W rozmowie z Mariolą Wilczak Profesor Bieńczyk wspomina:

„W czwartki było seminarium, we wtorek trzeba było zostawić tekst w czytelni dla seminarzystów i dostarczyć go Profesor. No więc dostarczyłem pierwszy, drugi, trzeci rozdział, i po prostu się rozpisałem. I w pewnym momencie Profesor powiedziała: „no, pan tak się rozpisał... Pan to bardziej pisarzem jest”, co niekoniecznie było komplementem (…), ale jakimś proroctwem jednak swego rodzaju. Tak, to można było przyjąć jako krytykę, albo jako rodzaj proroctwa. 

I wtedy poczułem odwagę pisania. Tej odwagi nigdy się nie zdobywa, każde pisanie jest rodzajem przemocy na własnej wstydliwości. Ale po prostu pisałem dalej. Tak było. Skończyłem tę książkę, ten doktorat, który był bardziej takim esejem, niż książką czysto naukową. (…) 

Nigdy bym nie napisał książki, gdyby nie ona. Jestem o tym przekonany. To, że książki tak wyglądały, a nie inaczej, to jest inna kwestia. Ale to, że mogłem pisać, to jej zawdzięczam”.

Czym zajmowałby się Marek Bieńczyk, gdyby nie pisał książek? Czy Pani Profesor, promując „wyobraźnię jako siłę emancypacyjną”, kiedykolwiek strofowała swojego dawnego studenta za to, że w jego prozie „sens słów wiotczeje” na rzecz czystego rytmu i dźwięku? Jak zapamiętał moment, w którym zrozumiał, że musi opuścić seminarium i przestać zanosić Profesor swoje teksty do oceny, by zachować własną integralność twórczą?

Prof. dr hab. Marek Bieńczyk – polski pisarz, eseista, historyk literatury, autor m.in. powieści: "Terminal" (1994) i "Tworki" (1999) oraz tomów "Melancholia. O tych, co nigdy nie odnajdą straty" (1998), "Książka twarzy" (2011), "Kontener" (2018), "Rondo Wiatraczna" (2025/2026); tłumacz z języka francuskiego (m.in. dzieł Milana Kundery, Rolanda Barthesa, Emila Ciorana, Marcela Prousta) oraz enolog (felietony i eseje enologiczne na łamach m.in. „Gazety Wyborczej”, „Forbesa” czy „Magazynu Wino”).

Jeden z najbardziej cenionych współczesnych polskich twórców literatury pięknej i eseistyki, pracownik naukowy Instytutu Badań Literackich PAN oraz wykładowca na Uniwersytecie Jagiellońskim. 

Wielokrotnie nagradzany, m.in. Nagrodą Literacką Nike (w 2012 roku za tom esejów "Książka twarzy"), Nagrodą Literacką im. Juliana Tuwima (w 2023, za całokształt twórczości), Nagrodą m.st. Warszawy – „Warszawski Twórca” (w 2025, za wybitny wkład w kulturę), Nagrodą „Nowych Książek” (w 2026, za książkę "Rondo Wiatraczna").

Dr Mariola Wilczak – redaktor naczelna internetowego „Biuletynu Polonistycznego”, dokumentalistka, edytorka, podkasterka, autorka monografii o Julii Dickstein-Wieleżyńskiej.

Przywołane w rozmowie:

• Nowe transgresje. W setną rocznicę urodzin Marii Janion z Markiem Bieńczykiem i Kazimierą Szczuką rozmawia Paweł Goźliński (Festiwal Góry Literatury, lipiec 2026);
• Internetowa księga Dziedzictwo Marii Janion – dla jej Uczennic i Uczniów, tych rzeczywistych i tych późnych (https://janion.pl/);
• Była głodna wiedzy. Jeździliśmy po Warszawie, polując na książki - Marek Bieńczyk o Marii Janion (Wyborcza.pl z dnia 24.08.2020);
• Ludzie kultury o zmarłej prof. Marii Janion ::: Artykuły ::: Encyklopedia teatru polskiego;
• Marek Bieńczyk, "Tworki", Warszawa 1999;
• Roman Pawłowski, Wywiad rzeka z Marią Janion [RECENZJA] (Wyborcza.pl z dnia 02.04.2013);
• O międzynarodowej konferencji naukowej „Janion. Dalej ―. W stulecie urodzin uczonej”: 
  • w internetowym „Biuletynie Polonistycznym:  https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/events/miedzynarodowa-konferencja-naukowa-janion-dalej-w-stulecie-urodzin-uczonej,3423/details; 
  • na Facebooku (jako wydarzenie): https://fb.me/e/a81Gco3Cr; 
  • na stronie Fundacji Marii Janion: https://janionfundacja.pl/aktualnosci/.

Opracowanie odcinka: Mariola Wilczak
Projekt okładki: Antonina Benedek
Muzyka: © Michał Rosiński. Wykorzystano za zgodą autora

Konferencja „Janion. Dalej –. W stulecie urodzin uczonej” odbędzie się pod honorowym patronatem Marszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Małgorzaty Kidawy-Błońskiej. 

Organizatorami są: Polska Akademia Nauk, Instytut Badań Literackich PAN, Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego i Centrum Humanistyki Transgresyjnej Uniwersytetu Gdańskiego we współpracy z Komitetem Nauk o Literaturze oraz Fundacją Marii Janion „Odnawianie znaczeń”. 

Projekt współorganizowany z Polską Akademią Nauk. 
Wydarzenie dofinansowano z funduszu Programu „Otwarta Nauka” PAN. 

Projekt zrealizowano we współpracy z Narodowym Centrum Kultury. 
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 

Patronat medialny 
Biuletyn Polonistyczny, Forum Akademickie | TVP Kultura, TVP3, TVP Info, Polskie Radio RDC, Polska Agencja Prasowa