Warszawa w kadrze. O ekranizacjach „Lalki” Bolesława Prusa / LXIII Seminarium Warszawskie

W świadomości pokoleń Polaków Bolesław Prus Lalką poniekąd umeblował Warszawę drugiej połowy XIX stulecia. Arcypowieść – czytana od niepamiętnych czasów jako szkolna lektura, intensywnie przeżywana przez miłośników stolicy, rozmieniana na drobne w wymiarze turystyczno-przewodnikowym, analizowana z pasją przez literaturoznawców – stanowi być może jeden z ostatnich mianowników wspólnych dla coraz bardziej różniących się generacji mieszkańców znad Wisły. Każdy na kartach Lalki wyczytuje własną Warszawę. Dodatkowym oświetleniem dla tych indywidualnych Warszaw wydają się kolejne ekranizacje powieści Prusa: w wydaniu filmowym w reż. Wojciecha Jerzego Hasa (1968), później serialowym w reż. Ryszarda Bera (1977), a ostatnio – znowu filmowym w reż. Macieja Kawalskiego (2026) oraz ponownie serialowym w reż. Pawła Maślony (2026). Nie wypada również zapominać o teatralnych adaptacjach czy interpretacjach osadzonych w jeszcze innych dyskursach artystycznych… Czy wierność wobec literackiego pierwowzoru powinna być priorytetem w ramach tych inscenizacji czy aranżacji? Jaka była Warszawa w „czasach Izabelli Łęckiej i Stanisława Wokulskiego” – i czy w ogóle zostało coś z tamtego miasta? Jak się wtedy ubierano? Czy (i która) Lalka przeniesiona na ekran podobałaby się Bolesławowi Prusowi? Czy i w jaki sposób filmowe adaptacje jego dzieła wzbogacają naszą wiedzę o Warszawie? Na te i inne pytania postaramy się spróbować odpowiedzieć podczas dyskusji.

W spotkaniu zgodziły i zgodzili się wziąć udział w roli eksperckiej:

Marta Galik – absolwentka łódzkiej Akademii Sztuk Pięknych, z zawodu projektant ubioru, z zamiłowania – projektant nakryć głowy. Całe dotychczasowe zawodowe życie działa i tworzy w zakresie sztuk plastycznych, świata mody i rzemiosła artystycznego. Na przestrzeni lat zdążyła być asystentką w pracowni rysunku i malarstwa rodzimej uczelni, prowadzić zajęcia dydaktyczne, być projektantem ubioru, kuratorem i aranżerem wystaw, opiekunem kolekcji mody w jednym z muzeów, a także zajmować się rysunkiem żurnalowym. Przygodę z szeroko pojętym modniarstwem artystycznym i eksperymentami w tej dziedzinie podjęła w trakcie studiów. Po latach to przypadek sprawił, że zajęła się tym na poważnie. W zawodzie funkcjonuje od 15 lat pod marką Galique, realizując projekty na potrzeby teatru, filmu, serialu, reklamy, sesji zdjęciowych, a także pokazów mody. Ma na swoim koncie autorskie kolekcje nakryć głowy dedykowane innym projektantom, które były prezentowane pod szyldem marki podczas najbardziej prestiżowych imprez branżowych w kraju, jak Fashionphilosophy Fashion Week Poland, Złota Nikola, Mercedes Benz Fashion Weekend czy KTW Fashion Week. Określa się mianem projektanta nakryć głowy, który miał na tyle ambicji, by nauczyć się rzemiosła. Nie znosi określenia modystka. Pracę traktuje dość eksperymentalnie. W działaniu najbardziej lubi tworzyć coś z niczego. W ostatniej filmowej ekranizacji Lalki popełniła 78 kapeluszy.

Aneta Kyzioł – studiowała Wiedzę o Teatrze w Akademii Teatralnej w Warszawie i podyplomowe dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim. Publikowała w branżowej prasie teatralnej. W tygodniku „Polityka” pracuje od 2004 r., pisze głównie o teatrze i telewizji, jest zastępczynią kierownika działu kultury, współredagowała dział „Ludzie i Style”. Pojawia się także w gronie krytyków i krytyczek „Tygodnika Kulturalnego” TVP.

Bartłomiej Makowski – dziennikarz Polskiego Radia. Prowadzi podkast „Prawda czasu i prawda ekranu”, w którym analizuje filmy i seriale historyczne pod kątem ich zgodności z realiami epok. Pisze artykuły o tematyce historycznej, które ukazują się w portalu PolskieRadio24.pl. Współautor docenianych webdoców, w tym poświęconego historii Polski i Warszawy widzianej przez pryzmat dziejów Pałacu Saskiego. Do niedawna producent i dokumentalista podkastów, m.in. „Heweliusz. Prawdziwa historia”. Nominowany do „radiowego Oscara” – Prix Italia oraz do Prix Europa, dwukrotnie nominowany do nagrody „Podcast roku”, zdobywca srebrnego „Bohater ONa”. Juror międzynarodowych konkursów branżowych. Absolwent dziennikarstwa i medioznawstwa na Uniwersytecie Warszawskim.

dr hab. Igor Piotrowski – adiunkt w Zakładzie Historii Kultury Uniwersytetu Warszawskiego, współzałożyciel i od 2017 r. kierownik Pracowni Studiów Miejskich w Instytucie Kultury Polskiej UW. Juror konkursów polonistycznych, od 2016 r. członek Komitetu Głównego Olimpiady Języka Polskiego (od 2021 r. w prezydium KG). Od 2025 r. członek Rady Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Przewodniczący Komisji Bibliotecznej Rady Wydziału Polonistyki w latach 2016–2024, członek Rady tegoż Wydziału od roku 2020. Zajmuje się historią kultury polskiej, różnorodnymi wymiarami przestrzeni Warszawy, kulturowymi kontekstami kartografii i kulturowym obrazem owadów, twórczością Mirona Białoszewskiego (od 2017 r. członek Rady Przyjaciół Fundacji im. Mirona Białoszewskiego) i Jędrzeja Kitowicza. Autor książek: Chłodna. Wielkość i zapomnienie warszawskiej ulicy w świetle literatury pięknej, wspomnień i fotografii… (2007), Pieśń i moc. Obieg pieśni codziennych Franciszka Karpińskiego w kulturze polskiej XIX i XX wieku (2012), O mapach widywanych gdzie indziej. Miron Białoszewski i przygody kartograficzne Polaków (2025). Współredaktor tomów zbiorowych, m.in. serii „Topo-Grafie”. Jego publikacje skupiają się na kulturowej historii Traktu Królewskiego, dawnej dzielnicy zachodniej i jej przemianach, obrazach Warszawy w tekstach kultury i literaturze.

Prowadzącymi Seminarium są dr Paweł Eugeniusz Weszpiński (Muzeum Warszawy) oraz dr hab. Mikołaj Madurowicz.

(Informacja Organizatorów)