XXIII Dni Polonistyki w Wilnie – kontynuacja pięknej tradycji

Tradycyjnie pierwszego dnia odbyła się międzynarodowa konferencja studencka, w tym roku miała ona nazwę „Lektury filologiczne“. W uroczystości otwarcia konferencji wzięli udział prof. dr Mindaugas Kvietkauskas, dziekan Wydziału Filologicznego, oraz przedstawiciel Ambasady RP w Wilnie, Konsul Zbigniew Ciosek. Konferecję prowadzili studenci II roku polonistyki wileńskiej Ewa Zakrzewska i Daniel Daukszewicz. Jako pierwsi zabrali głos doktoranci z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, mgr Filip Bukowski oraz mgr Agata Czapiewska. W swoich wystąpieniach odnieśli się oni do twórczości Stefana Grabińskiego (Symbolizm w jednoaktówce „Sen Krysty. Misterium zaduszne” Stefana Grabińskiego) i Stanisława Przybyszewskiego (Na szlakach ezoteryki wileńskiej. Wilno jako miasto-medium w eseistyce Stanisława Przybyszewskiego). Po nich swój referat pt. Do końca naszego życia pamiętać – kategoria pamięci w „Lalku” Zbigniewa Herberta wygłosiła magistrantka z Uniwersytetu Warszawskiego Gabriela Grzelak, która przed dwoma laty była na studiach semestralnych na naszej uczelni w ramach wymiany akademickiej Erasmus+. Następnie głos zabierali studenci I-IV roku rodzimej polonistyki, których w tym roku było rekordowo dużo, bo aż 12. W ich wystąpieniach przewijały się tematy dotyczące zagadnień literackich, językoznawczych, kulturoznawczych, a także związanych ze współczesną prasą, grami komputerowymi czy sposobami wykorzystywania w humanistyce sztucznej inteligencji. Obiektem badań polonistów wileńskich były zarówno teksty dobrze znane, takie jak np. poemat heroniczny Grażyna Adama Mickiewicza (Józef Jakszta, „Grażyna” Adama Mickiewicza. Cechy „poematu archeologicznego”) czy powieść Kronika wypadków miłosnych Tadeusza Konwickiego (Karolina  Kieżuń, Wilno wielonarodowościowe w powieści Tadeusza Konwickiego „Kronika wypadków miłosnych”), jak też twórczość pisarska autorek tzw. regionalnych, związanych z Wilnem i szerzej – Litwą (Juliana Amelia Mickiewicz, Poetka Karolina Proniewska – muza Antanasa Baranauskasa; Kamilė Barškutytė, Portrety kobiet w wybranych utworach Emmy Jeleńskiej-Dmochowskiej). Wystąpienia pięciorga prelegentów dotyczyły zagadnień językoznawczych, ujętych w różnych kontekstach. Pan Daniel Daukszewicz wygłosił referat pt. W jakim języku Polacy na Litwie korzystają z AI (na podstawie badań ankietowych). Jego koleżanka z roku Ewa Zakrzewska omówiła, w jaki sposób młodzież polska mieszkająca na Litwie, która od bieżącego roku może w swoim kraju zdawać egzamin na prawo jazdy w języku ojczystym, radzi sobie z opanowaniem polskiej terminologii motoryzacyjnej (Słownictwo motoryzacyjne w języku młodzieży z Wileńszczyzny). Dwie najmłodsze uczestniczki konferencji studenckiej, studentki I roku polonistyki wileńskiej Wioleta Salwińska i Marta Sadowska, wzięły na warsztat badawczy materiały z dziennika „Kurier Wileński” za rok bieżący. Pierwsza z nich wygłosiła referat pt. Felietony z dziennika „Kurier Wileński” w 2026 roku, a druga skupiła się na badaniu tytułów z tejże gazety (Analiza typów tytułów na pierwszych stronach „Kuriera Wileńskiego”). Bardzo ciekawy był referat studentki IV roku pani Justyny Idy Candravičienė, pt. Kognitywny obraz drzew w podaniach Mieczysława Dowojny-Sylwestrowicza. Autorka przedstawiła fragment swojej pracy dyplomowej poświęconej podaniom ze zbiorów znanego folklorysty litewsko-polskiego, współpracownika warszawskiej „Wisły”, redagowanej przez Jana Karłowicza. Problematyki folklorystycznej, ujętej w kontekście porównawczym, dotyczył też referat pani Małgorzaty Raicevičiūtė pt. Bajka jako pomost między kulturami,  czyli o tym, jak opowieści łączą ludzi z różnych stron granicy. Duże zainteresowanie wzbudziło wystąpienie pana Nazara Magier-Szmana pt. Polacy - bohaterowie gier komputerowych. Wielu słuchaczy po raz pierwszy dowiedziało się o tym, jak bogata i ciekawa jest oferta gier komputerowych, tworzonych zarówno przez Polaków, jak i obcokrajowców,  w których są wykorzystywane wątki dotyczące historii, kultury i literatury polskiej.

Językiem konferencji studenckiej był język polski, ale jeden referat został wygłoszony w języku litewskim. Studentka II roku filologii francuskiej na Uniwersytecie Wileńskim, która wybrała studia uzupełniające z polonistyki, przedstawiła wyniki swoich badań dotyczących związków frazeologicznych. Tytuł jej wystąpienia brzmiał: Frazeologizmy z rzeczownikiem „oko” oraz czasownikami „widzieć”, „patrzeć” w języku polskim, francuskim i litewskim. Analiza semantyczna i ekwiwalenty. Badania pani Mildy pokazały, w jaki sposób znajomość języka polskiego może być przydatna do analizy porównawczej.

Po raz pierwszy w dziejach polonistycznej konferencji studenckiej udział w niej wzięła studentka Wydziału Historycznego, Margaryta Anuszkiewicz. Jej zainteresowania językiem, literaturą i kulturą polską nie są sprawą przypadku, gdyż w przeszłości była ona laureatką Olimpiady Języka Polskiego na Litwie. Pani Margaryta wygłosiła referat pt.  „Podania i legendy wileńskie” po litewsku: różnice między zbiorem Władysława Zahorskiego a wolnym przekładem P. Vingisa.

Jak co roku, w ramach Dni Polonistyki odbyły się imprezy towarzyszące. W przeddzień konferencji, w dn. 20 maja, miała miejsce wycieczka do wileńskiego Muzeum dworu w Markuciach (lit. Markučiai), do tzw. Puszkinówki, wspominanej m.in. przez Tadeusza  Konwickiego w jego „łże-dziennikach”. W wycieczce wzięli udział poloniści oraz sympatycy języka polskiego – studenci z różnych kierunków, którzy uczą się języka polskiego jako obcego na poziomie A2. Naszą przewodniczką po pięknie zachowanym XIX-wiecznym dworze w stylu willi szwajcarskiej (architekt – Hieronim Laskowski) była absolwentka polonistyki Uniwersytetu Wileńskiego Marija Konickaja. Przybliżyła nam historię tego miejsca, związanego z rosyjskim inżynierem Aleksiejem Mielnikowem, który majątek Markucie podarował jako posag swojej córce Warwarze (1855-1935). Jej drugim mężem był młodszy syn poety Aleksandra Puszkina, Grigorij. Oboje spoczywają na cmentarzu znajdującym się w pobliżu dworu i kaplicy rodzinnej. Po wycieczce w murach Muzeum dworu w Markuciach odbyła się prelekcja pt. „Promethidion” Cypriana Norwida jako wstęp do refleksji o sztuce współczesnej (z wątkiem litewskim w tle). Autorką prelekcji była znana norwidolożka dr hab. Magdalena Woźniewska-Działak (UKSW). Dzień zakończył się – wzorem tradycji majówek filomackich – wspólnym spożywaniem jasnego pieczywa z mlekiem. 

Drugą wycieczką w ramach XXIII Dni Polonistyki był wyjazd do miasta uzdrowiskowego Druskieniki. Na początku jednak odwiedziliśmy cmentarz w leżącej w pobliżu miejscowości Rotnica (lit. Ratnyčia), gdzie jest pochowany przyjaciel Adama Mickiewicza, filomata Jan Czeczot (1796-1847). Uczciliśmy 230. rocznicę urodzin poety, zapalając znicze na jego grobie oraz recytując fragmenty jego oryginalnych wierszy oraz harmonizowanych przez niego białoruskich pieśni ludowych. Nie zabrakło też śpiewu Prząśniczki, powstałej do słów wiersza Czeczota. W mieście Druskieniki zwiedziliśmy kościół pw. Matki Boskiej Szkaplerznej z początku XX wieku oraz dwa muzea – Muzeum miasta Druskienik i Muzeum Jacquesa Lipchitza (1891-1979), światowej sławy rzeźbiarza, urodzonego w tym mieście. Muzeum miasta, znajdujące się w pięknym dawnym pałacu Kiersnowskich (znanym też później pod nazwą willa Linxma) ma w swoich zbiorach mnóstwo poloników, zaczynając od kopii dekretu króla Stanisława Poniatowskiego o nadaniu miejscowości statusu uzdrowiska, pamiątek po profesorze chemini Uniwersytetu Wileńskiego Ignacym Fonbergu i kończąc na artefaktach dotyczących pobytu w tym miejscu w dwudziestoleciu międzywojennym Hanki Ordonówny czy Juliusza Osterwy. Druskieniki łączą się też oczywiście z nazwiskami takich sław, jak: Józef Ignacy Kraszewski, Stanisław Moniuszko, Władysław Syrokomla, Eliza Orzeszkowa (w tej miejscowości toczy się akcja jej powieści Ostatnia miłość), a w dwudziestoleciu międzywojennym – marszałek Józef Piłsudski.

Otwarte niedawno Muzeum Jacquesa Lipchitza, jednego z prekursorów kubizmu, znajduje się w dawnej wilii Markiewiczów, zaprzyjaźnionych z rodziną Čiurlionisów. Najwybitniejszym przedstawicielem tej rodziny był znakomity malarz i kompozytor litewski Mikalojus Konstantinas Čiurlionis. Jego dom rodzinny i muzeum tego twórcy są obecnie w remoncie, ale mieliśmy okazję zobaczyć z bliska to miejsce, otoczone pięknie kwitnącymi drzewami owocowymi i wonnymi bzami.

XXIII Dni Polonistyki na Uniwersytecie Wileńskim dobiegły końca, pozostały ciepłe wspomnienia i nadzieja, że ta tradycja będzie kontynuowana. Za możliwość zorganizowania tego święta dziękujemy serdecznie naszym sponsorom – Wydziałowi Filologicznemu Uniwersytetu Wileńskiego oraz  Ambasadzie  RP w Wilnie.

Irena Fedorowicz

Centrum Polonistyczne Uniwersytetu Wileńskiego