Artykuł / wywiad
Muzyczność dzieła literackiego i nie tylko. Spotkanie z Aleksandrą Wójtowicz (cz. 2)
Dlaczego Wacław Berent, pisząc swoją powieść polifoniczną czytał „Gramatykę muzyki” Napoleona Odry i jaka cecha konstrukcji pracy Lefebrve’a nastręczała trudności interpretacyjnych? W jaki sposób założenia gatunkowe utworu muzycznego można przenieść na konstrukcję pracy naukowej tak, by pokazać wyłanianie się transdyscyplinarnego modelu badań? Jaką rolę odgrywa w tym procesie analiza gatunkowa fugi literackiej?
Pierwsza część rozmowy jest dostępna pt. Architektura tekstu, czyli o znaczeniach wpisanych w konstrukcję książki.
Aleksandra Wójtowicz – dr, adiunkt w Pracowni Antropologii Współczesności Instytutu Badań Literackich PAN, kierownik i autorka programu studiów podyplomowych IBL PAN i NIAiU Humanistyka Architektoniczna; ekspertka w zakresie literaturoznawstwa architektonicznego w projekcie „Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata” (MNiSW NdS), kierownik projektów „Humanistyka architektoniczna jako propozycja w ramach humanistyki obywatelskiej” (MNiSW SON II) i „Dawne wzorce wobec nowych wyzwań. Przypadek Stanisława Staszica” (MNiSW Sokrates), członkini Zespołu Nazewnictwa Miejskiego m.st. Warszawy; członkini-korespondentka Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Autorka kilku książek, ostatnia The Staszic Palace as Affective Heterotopia: New Category of Spatial Description, Peter Lang (2024) oraz redaktor i współredaktor naukowy 10 tomów zbiorowych. Sformułowała założenia ścieżki badawczej literaturoznawstwo architektoniczne oraz zaproponowała kategorię heterotopii afektywnej, poszerzającej typologię Foucaulta.
Spis źródeł przywołanych podczas rozmowy:
- M. Antoniuk, I. Boruszkowska, Wstęp, „Konteksty Kultury” 2020/17, z. 3, s. 249-253
- J. S. Bach, “Little” Fugue in G minor, BWV 578, performed on organ by Stephen Malinowski, with an animated graphical score, https://www.youtube.com/watch?v=ddbxFi3-UO4, dostęp: 07.08.2026.
- M. Bachtin, Czas i przestrzeń w powieści, przeł. J. Faryno „Pamiętnik Literacki” 1974, z. 4
- M. Bachtin, Problemy poetyki Dostojewskiego, przeł. N. Modzelewska, Warszawa 1970
- M. Bachtin, Ozimina. Powieść, Nakład Jakóba Mortkowicza, Warszawa, 1911
- M. Bachtin, Ozimina. Powieść, Wydawnictwo Polskie, Lwów. Poznań, 1924
- M. Bachtin, Ozimina, tom IV i V Pism, nakładem Gebethnera i Wolffa, Warszawa, 1933
- W. Berent, Źródła i ujścia Nieztscheanizmu, w: tenże, Pisma rozproszone. Listy, wstęp i oprac. W. Bolecki, R. Nycz, Kraków 1992
- M. Budzyński, Życie na placu Piłsudskiego — autorska wizja placu Piłsudskiego w Warszawie, Teka Komisji Urbanistyki i Architektury 2020, tom 48 (2020), s. 425-431
- M. Foucault, Inne przestrzenie, tłum. A. Rejniak, „Teksty Drugie” 2005, nr 6, s. 117-125
- A. Hejmej, Muzyczność dzieła literackiego, wyd. II poprawione, Wrocław 2002
- Narodziny i rozwój dyscyplin naukowych, oprac. J. Kozłowski, http://kbn.icm.edu.pl/pub/kbn/sn/archiwum/9601/kozlow.html, dostęp: 15.06.2015
- T. S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, tłum. H. Ostromęcka, posłowie J. Nowotniak, Wyd. Aletheia, Warszawa 2009
- H. Lefebvre, The Production of Space, tłum. D. Nicholson-Smith, Blackwell, 1991
- J. Leociak, Aryjskim tramwajem przez warszawskie getto, czyli hermeneutyka pustego miejsca, w: Maski współczesności. O literaturze i kulturze XX wieku, red. L.Burska. M. Zaleski, Wyd. IBL PAN, Warszawa 2001, s. 75-8
- Literaturoznawstwo architektoniczne, strona projektu: https://la-ibl-pan.ehum.psnc.pl/
- R. Nycz, Homo irrequietus. Nietzscheaizm w twórczości Wacława Berenta, w: tenże, Język modernizmu. Prolegomena historycznoliterackie, Wrocław 1997
- R. Nycz, Kulturowa natura: kilka uwag o przedmiocie poznania literackiego, „Teksty Drugie” 2001, nr 5
- Refleksja humanistyczna w planowaniu przestrzennym, red. A. Wójtowicz, J. Paulinek, Warszawa 2019
- Paszek J., Polifoniczność „Oziminy” Berenta, „Tygodnik Kulturalny” 1973, nr 2
- N. Orda, Gramatyka muzyki czyli wykład rozbiorowy i praktyczny melodyi i harmonii z dodatkiem w krótkości o fudze, kontrapunkcie, instrumentach orkiestrowych, o organie, fortepianie i o nauce śpiewu, dla użytku pianistów, Druk Jana Jaworskiego, Warszawa 1873
- C. Rosiński, Sytuacje przestrzenne badań literackich, w: tenże, Przestrzeń i uważność w polskiej prozie najnowszej, rozprawa doktorska pod kier. T. Mizerkiewicza, Poznań 2019, s. 193-208, maszynopis, https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/82ef881d-c006-4668-8f82-83c2f3c01562/content dostęp: 07.08.2026
- E. W. Soja, Thirdspace: Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places, Oxford 1996
- Strona Pałacu Staszica https://palacstaszica.pan.pl/pl/o-stronie/
- B. Westphal, Geocriticism. Real and Fictional Spaces, przeł. R.T. Tally Jr., New York 2011
- A. Wójtowicz, M. Budzyński, K. Ilmurzyńska, B. Jałowiecki, A. Kronenberg, R. Mączewski, K. Modryński, D.M. Osiński, J. Paulinek, I. Piotrowski., A. Skalimowski, B. Stelmach, W. Tomasik, Z. Tucholski, Miejsca trudne – transdyscyplinarny model badań. O przestrzeni placu Piłsudskiego i placu Defilad, pod kier. nauk. A. Wójtowicz, Warszawa 2019
- A. Wójtowicz, Literaturoznawstwo architektoniczne. Wstępne rozpoznania, Warszawa 2019, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/276656/edition/240261
- A. Wójtowicz, Metamorfozy Pałacu Staszica, Wyd. IBL PAN, Warszawa 2017, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/196572/edition/162556
- A. Wójtowicz, Przestrzeń „Oziminy” Wacława Berenta, Warszawa 2019, https://rcin.org.pl/dlibra/publication/276529/edition/240166
- S. Wysołuch, Problematyka symultanizmu w prozie, Poznań 1981
Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).
Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
Intro i outro
- Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska
- Producent: Torba reportera i podcastera
Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn
Realizacja: Mariola Wilczak, Aleksandra Wójtowicz
Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego":
- https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/
- https://twitter.com/B_Polonistyczny
- https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/
- https://www.instagram.com/biuletyn.polonistyczny/
https://biuletynpolonistyczny.pl/
biuletyn.polonistyczny@ibl.waw.pl
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana
Informacje
Otrzymała stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców.
Autorka trzech monografii i współautorka pracy przygotowanej pod jej kierownictwem oraz redaktor i współredaktor naukowy siedmiu tomów zbiorowych.
Autorka książek: Metamorfozy Pałacu Staszica (2017), Literaturoznawstwo architektoniczne. Wstępne rozpoznania (2019), współautorka książki Miejsca trudne – transdyscyplinarny model badań. O przestrzeni placu Piłsudskiego i placu Defilad (2019), przygotowanej pod jej kierunkiem naukowym.
Jedna z jej książek w wersji anglojęzycznej ukaże się w międzynarodowym wydawnictwie naukowym Peter Lang.
W ramach grantu NPRH MNiSW kierowała interdyscyplinarnym i międzyinstytucjonalnym zespołem badawczym i wypracowała ścieżkę literaturoznawstwa architektonicznego.
Jako kierownik grantu Narodowego Centrum Nauki zrealizowała inny autorski projekt, którego efektem jest propozycja nowej kategorii badawczej stosowanej obecnie przez przedstawicieli różnych dyscyplin.
Autorka m.in. edytorskiego opracowania Krytyki literackiej i artystycznej oraz studiów historycznoliterackich Jana Kasprowicza (t. 8 cz. 1 Pism zebranych pod red. Romana Lotha, Warszawa 2016), Listów Julii Dickstein-Wieleżyńskiej do Adolfa Chybińskiego. Wokół biografii Mieczysława Karłowicza, „Pamiętnik Literacki” 2016, zesz. 3 s. 199-234, Ku rekonstrukcji portretu. Julia Dickstein-Wieleżyńska w zwierciadle listów do Jerzego Eugeniusza Płomieńskiego, "Sztuka Edycji" 2024, nr 1, s. 189–205 oraz rozpraw o twórczości Julii Dickstein-Wieleżyńskiej.
Interesuje się biografistyką, edytorstwem, epistolografią, humanistyką cyfrową, promocją humanistyki, zjawiskiem podcastingu oraz związkami medycyny i humanistyki.
Pod kierunkiem prof. Ewy Głębickiej przygotowała w IBL PAN rozprawę doktorską Julia Dickstein-Wieleżyńska (1881-1943). Monografia życia i twórczości, obronioną z wyróżnieniem w 2024 roku w IBL PAN.
ORCID ID: 0000-0001-8079-0732
Kontakt: mariola.wilczak@ibl.waw.pl
Zobacz także
Architektura tekstu, czyli o znaczeniach wpisanych w konstrukcję książki. Spotkanie z Aleksandrą Wójtowicz (cz. 1)
Opowieść o mimetyzmie przestrzennym to opowieść o tekstowej wędrówce po Pałacu Staszica, gdzie czytelnik książki jest prowadzony od tyłu budynku poprzez kolejne sale oraz od wydarzeń historycznych po wczasy współczesne.
Co humanistyka może dać architektom? Rozmowa o przestrzeni, społeczeństwie i literaturze
Czy w działaniach związanych z przekształcaniem i projektowaniem przestrzeni można stosować metody literaturoznawcze i historyczne, wykorzystywać badania z zakresu kulturoznawstwa oraz analizy prowadzonej przez pryzmat zapisów tekstowych? Badacze i wykładowcy studiów podyplomowych "Humanistyka architektoniczna" przekonują, że jest to nie tylko możliwe, ale również inspirujące i potrzebne.
Badając narracje maladyczne. Rozmowa z dr Joanną Szewczyk i mgr Wiktorią Kulak
Dlaczego opowieść jest (w) chorowaniu tak bardzo potrzebna? Co oznacza stwierdzenie, że choroby są polityczne? Czym jest dyskurs maladyczny i jakie ma cechy? I dlaczego Susan Sontag zmieniła swoją postawę wobec metafor choroby? Na te i inne ważne pytania odpowiadają redaktorki jednego z numerów “Ruchu Literackiego”, zatytułowanego Dyskurs maladyczny – figury i ontologie (nr 5/2023) – dr Joanna Szewczyk i mgr Wiktoria Kulak.
Języki, reprezentacje i przekłady. Spotkanie z dr Katarzyną Ojrzyńską. [NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I ZAANGAŻOWANIE #3]
Kulturowe studia o niepełnosprawności to temat naszej kolejnej rozmowy w serii Niepełnosprawność i zaangażowanie. Naszą gościnią jest dr Katarzyna Ojrzyńska, badaczka i tłumaczka, która rozwija ten nurt w Polsce, analizując rodzime teksty kultury i wprowadzając do obiegu kluczowe prace angloamerykańskich autorek i autorów.