Artykuł / wywiad
Hakowanie systemu, który nie wspiera. O londyńskich wystawach poświęconych niepełnosprawnościom (cz. 1)
W tym odcinku rozmawiamy o wydarzeniach i działaniach artystycznych związanych z niepełnosprawnością. Proponujemy refleksję nad tym, jak sztuka i design mogą służyć lepszemu zrozumieniu i wsparciu osób z niepełnosprawnościami, a także jakie wyzwania, problemy (a może nawet kontrowersje) towarzyszą tworzeniu oraz odbiorowi tego typu wydarzeń. Zachęcamy do namysłu nad tym, jak instytucje kultury, artyści i kuratorzy opowiadają o niepełnosprawności – i z czyjej perspektywy. Dyskutujemy o napięciach między widzialnością a uproszczeniem, intencją a praktyką, reprezentacją a sojusznictwem. Zapraszamy do wspólnego słuchania i myślenia.
Punktem wyjścia do rozmowy są dwie londyńskie wystawy: Design and Disability w Victoria & Albert Museum oraz 1880 THAT w Wellcome Collection. Pierwsza to szeroka, zbiorowa ekspozycja, która prezentuje wpływ osób z niepełnosprawnościami na design i kulturę od lat 40. XX wieku, natomiast druga to autorska instalacja Christine Sun Kim i Thomasa Madera, skupiająca się na głuchocie i języku migowym.
Rozmawiamy także o wcześniejszych doświadczeniach z wystawami dotyczącymi niepełnosprawności, o oczekiwaniach wobec tak dużych i prestiżowych projektów oraz o wrażeniach, jakie pozostawiły po sobie obie ekspozycje.
W pierwszej części szczególną uwagę poświęcamy wystawie Design and Disability – jej koncepcji, doborowi obiektów oraz narracjom, które wzbudziły zarówno zainteresowanie, jak i wątpliwości. W rozmowie odwołujemy się także do krytycznego tekstu Magdy Szaroty opublikowanego w „Dwutygodniku”, w którym autorka stawia pytania o realny sens instytucjonalnych działań na styku sztuki, designu i niepełnosprawności: komu one służą, czy rzeczywiście wzmacniają sprawczość osób z niepełnosprawnościami i czy dostępność traktowana jest jako fundament, czy jedynie jako dodatek.
W rozmowie udział wzięły: dr Mariola Wilczak, dr Beata Koper oraz mgr Ewa Pakalska.
Omawiane wystawy:
- Design and Disability w Victoria & Albert Museum w Londynie (2025-2026): https://www.vam.ac.uk/exhibitions/design-and-disability?srsltid=AfmBOoprhjuM8QKKTj_CbHxVZuAMjxpN-HNtXDSKrbPimDBu8uo5rbQX
- 1880 THAT w Wellcome Collection w Londynie (2025-2026): https://wellcomecollection.org/exhibitions/1880-that
Zdjęcia z wystaw aut. Ewy Pakalskiej i Marioli Wilczak.
Na okładce fot. Rebirth Garments aut. Colectivo Multipolar (źródło: link)
Artykuł Magdy Szaroty: Ławka, na której warto usiąść w: „Dwutygodnik” 2025, nr 424: https://www.dwutygodnik.com/artykul/12159-lawka-na-ktorej-warto-usiasc.html
Inne wspomniane wystawy:
- Widzę, nie słyszę, tworzę w Centrum Kultury Zamek w Poznaniu (2013): https://gag.art.pl/2013/03/wystawa-gag-widze-nie-slysze-tworze/
- Gdzieś tam/Somewhere podczas 13. Międzynarodowego Festiwalu Fotografii Fotofestiwal w Łodzi (2014):
https://gag.art.pl/2014/05/gdzies-tam-somewhere/ https://gag.art.pl/2014/06/575/
wystawa okiem Ewy Pakalskiej: https://pakalska.blogspot.com/2014/06/gdzies-tam-kiedys.html
- Wszędzie i nigdzie/Everywhere and Nowhere podczas 14. Międzynarodowego Festiwalu Fotografii Fotofestiwal w Łodzi (2015): https://gag.art.pl/2015/05/wszedzie-i-nigdzie-2/ https://gag.art.pl/2015/06/wszedzie-i-nigdzie/
wystawa okiem Ewy Pakalskiej: https://pakalska.blogspot.com/2015/06/wszedzie-nigdzie-moze-pomiedzy.html
- Głusza w Muzeum Śląskim w Katowicach (2022-2023): https://muzeumslaskie.pl/glusza/
Seria podcastu "Spotkania Biuletynu", zatytułowana “Polonistyka zaangażowana”, realizowana jest w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata". Dofinansowano ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Nauka dla Społeczeństwa II” (numer projektu: NdS-II/SP/0264/2024/01).
Strona internetowa projektu: https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/projects/polonistyka-wobec-wyzwan-wspolczesnego-swiata,1851/details
Intro i outro
- Muzyka Piotr Lakwaj, czyta Aldona Brycka-Jaskierska
- Producent: Torba reportera i podcastera
Identyfikacja wizualna: Klaudia Węgrzyn
Media społecznościowe "Biuletynu Polonistycznego":
- https://www.facebook.com/BiuletynPolonistyczny/
- https://twitter.com/B_Polonistyczny
- https://www.youtube.com/@biuletynpolonistyczny8801/
https://biuletynpolonistyczny.pl/
biuletyn.polonistyczny@ibl.waw.pl
#BiuletynPolonistyczny #Geopolonistyka #PolishStudies #Polonistykazaangażowana
Informacje
ORCID: 0000-0003-1276-7156
Projekty badawcze:
-
Cyfrowa infrastruktura badawcza dla humanistyki i nauk o sztuce DARIAH-PL – w ramach Działania 4.2 Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014-2020 (POIR), czas realizacji: 2021-2023, charakter udziału: wykonawca, wkład w tworzenie wartości niematerialnych i prawnych projektu, projekt afiliowany w: Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe afiliowane przy Instytucie Chemii Bioorganicznej PAN, kierownik grantu: Tomasz Parkoła.
-
Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata.
Prowadzi zajęcia „Edytorstwo w sieci” na kierunku „Edytorstwo” na Wydziale Filologicznym UO. Współpracowniczka i sympatyczka Centrum Humanistyki Cyfrowej IBL PAN. Współautorka „Polskiej Bibliografii Literackiej” (za lata 2001-2012) i prac z zakresu przemian cyfrowych w pracy bibliograficznej. Naukowo podejmuje tematy z obszaru medical humanities z uwzględnieniem współczesnej literatury polskiej.
Autorka m.in. edytorskiego opracowania Krytyki literackiej i artystycznej oraz studiów historycznoliterackich Jana Kasprowicza (t. 8 cz. 1 Pism zebranych pod red. Romana Lotha, Warszawa 2016), Listów Julii Dickstein-Wieleżyńskiej do Adolfa Chybińskiego. Wokół biografii Mieczysława Karłowicza, „Pamiętnik Literacki” 2016, zesz. 3 s. 199-234, Ku rekonstrukcji portretu. Julia Dickstein-Wieleżyńska w zwierciadle listów do Jerzego Eugeniusza Płomieńskiego, "Sztuka Edycji" 2024, nr 1, s. 189–205 oraz rozpraw o twórczości Julii Dickstein-Wieleżyńskiej.
Interesuje się biografistyką, edytorstwem, epistolografią, humanistyką cyfrową, promocją humanistyki, zjawiskiem podcastingu oraz związkami medycyny i humanistyki.
Pod kierunkiem prof. Ewy Głębickiej przygotowała w IBL PAN rozprawę doktorską Julia Dickstein-Wieleżyńska (1881-1943). Monografia życia i twórczości, obronioną z wyróżnieniem w 2024 roku w IBL PAN.
ORCID ID: 0000-0001-8079-0732
Kontakt: mariola.wilczak@ibl.waw.pl