Filologia polska dała mi zaplecze,
czyli można powiedzieć intelektualnie
pewien ogląd świata,
kultury i to,
to zaplecze wydaje mi się bardzo interesujące,
ponieważ ono mi nie przeszkodziło
w innego rodzaju karierze,
a wręcz przeciwnie, było dużą pomocą.
[Muzyka]
Zapraszamy do wysłuchania odcinków
nowej serii podcastu "Spotkania Biuletynu"
zatytułowanej "Polonistyka zaangażowana".
Polonistyka nie jest bezradnym przyglądaniem się światu.
Daje narzędzia,
by się w nim odnaleźć,
pomóc go zrozumieć,
zapobiec wykluczeniu i osamotnieniu.
Taka jest polonistyka,
którą chcemy pokazać poprzez nasz projekt.
Polonistyka zaangażowana.
[Muzyka]
[Karolina Malinowska:] Dzień dobry,
nazywam się Karolina Malinowska,
jestem psycholożką i badaczką i w ramach projektu,
w którym zajmujemy się wyzwaniami
stojącymi przed polonistyką,
rozmawiam z różnymi osobami.
Jest również moją mamą.
Mamo,
opowiedz proszę,
jak to się stało,
że zaczęłaś studiować filologię polską?
[Barbara Smoczyńska:] W liceum ogólnokształcącym brałam udział
w olimpiadzie polonistycznej
i właściwie naturalnym wyborem stała się filologia polska
jako kierunek studiów,
czyli można powiedzieć,
że znalazłam się na polonistyce
przez polonistkę szkolną,
zresztą znakomitą.
Na polonistyce by studiował nas bardzo wiele osób
i szybko się okazało,
że mamy bardzo dużo takich przedmiotów
jak gramatyka historyczna,
gramatyka opisowa,
dialektologia,
starocerkiewno-słowiański i oczywiście literatura.
Na szczęście po moim drugim roku filologii polskiej
otworzono na Uniwersytecie Marii Skłodowskiej
śróddyplomową filozofię,
bowiem już przez te dwa lata filologii polskiej
zorientowałam się,
że będą to studia dość nużące,
ale miałam takie przekonanie,
że jak się coś zaczyna,
to trzeba skończyć.
Zatem od trzeciego roku filologii polskiej
zaczęłam studiować również filozofię
wraz z kilkoma kolegami i koleżankami z polonistyki.
Można by powiedzieć,
że byliśmy elitą na jednych studiach i na drugich
przez to studiowanie dwóch kierunków.
Po skończeniu filologii polskiej
tak się złożyło,
że profesor pracujący na filozofii złożył kilkorgu z nas
propozycję pozostania na uczelni
i stałam się asystentką w zakładzie etyki i estetyki.
I doktorat zrobiłam z estetyki,
co było bardzo takim zgrabnym posunięciem,
ponieważ była to synteza tego,
co wyniosłam z polonistyki i z filozofii,
czyli można powiedzieć,
że zaplecze filologiczne
wraz z tym całym działem filozofii,
który się zajmuje teorią piękna,
wartościami estetycznymi i tak dalej,
że był to dobry pomysł.
I przez 42 lata pracowałam
jako nauczycielka akademicka na Uniwersytecie Marii Curie -Skłodowskiej,
ale nigdy nie byłam polonistką
w sensie dosłownym,
to znaczy nigdy nie wykonywałam zawodu polonistki,
chociaż skończyłam kierunek nauczycielski,
bowiem miałam takie przekonanie studiując,
że będę nauczycielką polskiego.
Stałam się jednak nauczycielką akademicką
i uczyłam bardzo różnych rzeczy,
bardzo wielu przedmiotów i filozofii,
i estetyki,
i wielu innych.
Następnie,
można powiedzieć,
dokwalifikowałam się,
ale już nie w akademickim trybie,
z psychoedukacji,
coachingu,
psychoterapii.
I zaczęłam uprawiać też drugi zawód,
mianowicie stałam się trenerką
warsztatu umiejętności psychospołecznych.
Dzisiaj jestem na emeryturze od kilku lat,
ale na szczęście aktywnej.
Nadal uczę studentów i nadal prowadzę szkolenia,
treningi oraz coaching.
[KM:] A powiedz,
czy miałaś takie poczucie w swojej karierze,
że kompetencje typowo polonistyczne
były w tej karierze istotne?
[BS:] Tak, oczywiście.
Też przez pewien czas byłam
redaktorką w wydawnictwie Daimonion.
To rzeczywiście był taki polonistyczny
kawałek w mojej karierze.
Natomiast w pracy nauczycielki akademickiej
ważne było bardzo to,
że po pierwsze zawsze miałam nawyk czytania
i uważam się za osobę oczytaną,
mówiąc jestem oczytana,
co przekładało się na jakość mojej dydaktyki,
ponieważ mogłam studentom polecać różne lektury,
ale też i dawać różne przykłady z lektur.
Też w literaturze mamy
pewną diagnozę współczesnego świata.
Jest bardzo dużo informacji na ten temat
w którym kierunku świat idzie i tak dalej,
więc to można też potraktować
jako pewną refleksję filozoficzno-socjologiczną,
która jest w literaturze.
Czyli po pierwsze,
ten aspekt oczytania to jest ważna rzecz
i nawyk czytania,
czyli bez czytania nie wyobrażam sobie życia.
[KM:] To by wyjaśniało liczbę książek w naszym domu.
[BS:] Tak, oraz ostatnio nawet w czytniku.
Po drugie,
myślę,
że zawsze byłam przywiązana do poprawności językowej,
do poprawnego używania języka polskiego.
W związku z tym nawet dzisiaj,
jak mam zajęcia z takich przedmiotów
jak psychologia w zarządzaniu
oraz kształtowanie kompetencji kierowniczych,
to kilka wykładów poświęcam oraz zajęć i ćwiczeń
poświęcam na ten aspekt poprawności językowej.
Robię z tego nawet jakiś moduł.
Obecnie też prowadzę szkolenia z dostępności
i z prostego języka,
ponieważ okazało się w ostatnich latach,
że język,
którym posługują się urzędnicy zwłaszcza,
nie jest językiem wystarczająco zrozumiałym
dla klientów.
[KM:] A jak myślisz,
bo my też się w projekcie zastanawiamy nad tym,
jaka jest przyszłość kierunków humanistycznych,
w tym filologii polskiej,
jak byś teraz mogła pomyśleć bardziej jako coach,
jako doradczyni kariery,
czy osoba po prostu wspierająca innych ludzi
w rozwoju,
osobistym czy zawodowym właśnie.
Jaka może być ta przyszłość
obecnie kończących studia absolwentów,
świeżych absolwentów,
powiedzmy polonistów?
Co oni mogą na rynku pracy ze sobą dalej?
[BS:] Myślę, że dobrze jest umieć pisać.
Pisać,
redagować,
wypowiadać się.
Dobrze jest być człowiekiem elokwentnym,
w związku z czym absolwenci mogą znaleźć pracę
i w reklamie,
i w dziennikarstwie,
i w różnych obszarach takich okołobiznesowych.
Aczkolwiek w moim przypadku było tak,
że cała moja kariera zawodowa
nie opierała się na filologii polskiej,
bowiem ten aspekt filozofii i psychoedukacji
jednak był tu przeważający,
ale filologia polska dała mi zaplecze.
Czyli można powiedzieć
intelektualnie pewien ogląd świata,
kultury
i to, to zaplecze wydaje mi się bardzo interesujące,
ponieważ ono mi nie przeszkodziło
w innego rodzaju karierze,
a wręcz przeciwnie, było dużą pomocą.
Niemniej jednak,
gdybym dzisiaj miała klienta,
który studiuje filologię polską,
to pewnie bym też radziła
edukację w różnych innych kierunkach,
żeby połączyć te kompetencje,
które zdobywa się na polonistyce
z jakimiś jeszcze innymi,
bowiem myślę,
że same kompetencje polonistyczne nie są rynkowe.
[KM:] Dlaczego nie są?
[BS:] No bo właściwie taki pierwszy pomysł
to jest nauczanie języka polskiego w szkołach.
Jeśli ktoś ma duszę pedagogiczną,
to w porządku.
To może się zgodzić na te warunki pracy
i finansowe, i organizacyjne.
Ale powiedzmy sobie szczerze,
polska szkoła nie sprzyja za bardzo rozwojowi dzieci
i też nie jest jakimś przyjaznym miejscem
dla nauczycieli.
Więc właściwie trzeba by tu mieć pasję.
Ale jest to jakiś kierunek niewątpliwie interesujący,
jeśli się lubi pracować z dziećmi i z młodzieżą.
I sama coś też wiem o tym,
bowiem na emeryturze dalej bardzo lubię uczyć
i trudno mi sobie wyobrazić życie
bez kontaktu z młodymi ludźmi.
Jest tu bardzo dużo pozytywnych stron,
korzyści takich psychologicznych i emocjonalnych.
Z całą pewnością można się znaleźć w mediach
z takim wykształceniem,
chociaż mamy konkurencyjne kierunki
w postaci dziennikarstwa,
konkurencyjne w postaci kulturoznawstwa,
w związku z czym po samej filologii polskiej
nie widzę za dużo miejsc pracy takich,
żeby można było zarabiać godnie
i jednocześnie mieć jakąś ścieżkę kariery przed sobą.
Ale chcę jasno powiedzieć,
że zarówno mnie,
jak i moim różnym kolegom i koleżankom
polonistyka nie zaszkodziła w karierze.
Ale wszyscy też robiliśmy jeszcze inne rzeczy.
Uczyliśmy się innych rzeczy,
Tak. Uczyliśmy się innych rzeczy,
czyli nikt z nas,
z tych dziewięciorga osób,
które zaczynały filozofię,
studiując jednocześnie polonistykę,
nikt z nas nie znalazł się w szkole
jako nauczyciel polskiego.
[KM:] A pamiętam taki czas,
zwłaszcza w dzieciństwie,
chociaż w moim dzieciństwie,
chociaż później też,
kiedy byłaś aktywna,
tak, powiedziałabym, dziennikarsko.
[BS:] Ach tak,
rzeczywiście,
nawet dobrze,
że to przypomniałaś,
bo jakoś faktycznie nie mam tego w świadomości,
bardziej tą psychoedukację.
Rzeczywiście przez ładnych kilka lat pracowałam
jako współpracownik,
czyli współpracowałam z gazetami,
z gazetami codziennymi oraz z tygodnikiem domowym
i publikowałam tam pod wieloma,
wieloma pseudonimami bardzo różne teksty.
Tak różne,
że dzisiaj jak o tym myślę,
to momentami jestem zażenowana,
ale też i śmiać mi się chce,
że byłam ekspertką od tak wielu rzeczy.
Z gazetami współpracowałam,
przyznam, z powodów ekonomicznych,
ponieważ bardzo potrzebowałam,
no co tu kryć,
dorobić do pensji akademickiej.
[KM:] A czy kariera taka bardziej,
również w mediach,
ale
na przykład radiowa?
Często słyszysz,
że masz radiowy głos.
Ja to często też słyszę,
że moja mama mogłaby pracować w radio.
[BS:] Dzisiaj tego nie słychać,
że mam radiowy głos,
ale rzeczywiście był taki czas,
kiedy radio,
to nawet był długi czas,
kiedy radio mnie zapraszało systematycznie
do jakichś audycji,
do współudziałów w audycjach różnych.
Głównie dlatego,
że miałam łatwość taką komunikacyjną,
duży repertuar tematyczny
z powodu takiego dość szerokiego humanistycznego wykształcenia,
ale też i byłam dostępna,
czyli radio jakoś doceniało to,
że jestem na każde zaproszenie,
można by powiedzieć.
Często też później komentowałam coś do gazet,
już nie współpracowałam,
nie pisałam sama tekstów,
ale często komentowałam coś do gazet,
czyli dziennikarze dzwonili
i wypowiadałam się na bardzo różne tematy.
Czyli można powiedzieć,
że rzeczywiście byłam obecna w mediach.
Było to także związane
z pewnymi okolicznościami politycznymi,
ponieważ był też w moim życiu taki czas,
kiedy media już mnie nie zapraszały
ze względu na zainteresowania moje czy postawy.
[KM:] A które to postawy?
[BS:] Zawsze byłam związana z myśleniem wolnościowym,
równościowym.
Bliski jest mi bardzo feminizm.
No i w związku z tym media jak mnie zapraszały,
to zwykle,
żebym komentowała różne tematy etyczne,
związane z wyzwaniami współczesnego świata,
ale często kontrowersyjne,
w związku z czym jakoś
moja kompetencja taka osobista,
w postaci odwagi,
głoszenia poglądów,
ale też i sprawność dydaktyczna
niewątpliwie były tutaj walorami.
[KM:] A powiedz,
czy myślałaś kiedyś o pisaniu takich dłuższych form?
Nie dziennikarskich,
tylko literatury?
[BS:] Myślałam i myślę nadal,
z tym, że jestem cały czas
aktywna bardzo w różnych obszarach
i ciągle myślę,
że to jeszcze nie jest ten czas,
chociaż być może jest to pewien mechanizm obronny
przed jednak konfrontacją ze światem.
Im więcej czytam,
tym trudniej zacząć pisać,
ponieważ literatura jest tak niezwykle bogata '
i tylu wybitnych pisarzy publikuje,
że rzeczywiście to onieśmiela.
Ale mam jakieś pomysły jeszcze na te lata,
kiedy już nie będę czynna zawodowo.
[KM:] A powiedz,
czy myślałaś kiedyś o takim
alternatywnym scenariuszu,
że jednak zostajesz nauczycielką języka polskiego?
[BS:] Tak,
uczyłam też w trzech lubelskich liceach,
również z powodów ekonomicznych,
czyli właściwie była to dodatkowa moja praca,
ale uczyłam innych przedmiotów,
nie języka polskiego,
bo akurat wtedy inne były,
można by rzec, rynkowe,
czyli inne były potrzebne,
czyli uczyłam historii filozofii,
promocji zdrowia,
savoir-vivre'u i etyki przede wszystkim.
Więc języka polskiego nie uczyłam,
ale znakomicie się czułam w liceach
i myślę,
że jeśli ważny jest dla nas sens pracy,
to w szkole praca z dziećmi i z młodzieżą
rzeczywiście jest niezwykle ważna.
[KM:] Pamiętam taki moment,
kiedy przyszłam do liceum jako nowa uczennica,
że przez jakiś czas byłam rozpoznawana w nim
wyłącznie jako twoja córka.
I raczej mi to dodawało sympatii niż odejmowało.
Wtedy już nie uczyłaś w tym liceum,
ale pamiętali cię dobrze.
[BS:] Tak,
chociaż w tym liceum miałam
właściwie zajęcia pozalekcyjne.
One były związane i z ekologią,
i z takim miejscem człowieka
we współczesnym świecie.
To był nasz autorski z kolegą program.
I on też miał taki charakter psychoedukacyjny,
warsztatowy,
treningowy,
więc właściwie się nie dziwię,
że mogłam być zapamiętana,
ponieważ zaczynałam wtedy już
pracować aktywnymi metodami dydaktycznymi
i to było coś innego, nowego dla uczniów,
niewątpliwie bardziej interesującego
niż formy wykładowe.
[KM:] A powiedz może,
masz jeszcze jakieś refleksje dotyczące
rzeczywiście tych wyzwań stojących
przed kierunkami humanistycznymi,
w szczególności
polonistycznymi?
[BS:] Jeśli ze mną było tak,
że po dwóch latach filologii polskiej uznałam,
że te studia są dość nużące i mało perspektywiczne,
szczerze mówiąc filozofia uratowała mi życie,
to moja dzisiejsza refleksja jest taka,
że być może trzeba byłoby pójść
w jakieś szczegółowsze
w jakieś specjalizacje,
czy w nowocześniejsze kierunki.
One mogłyby być wokół literatury,
kultury,
czy języka,
ale ja studiowałam w latach siedemdziesiątych,
nie mam pojęcia
jaki jest program filologii polskiej obecnie,
ale ta liczba książek do przeczytania
oraz te różne szczegóły dotyczące historii języka,
gramatyki i tak dalej,
no nie wydawały się perspektywiczne.
To znaczy,
no jednak tylko widzieliśmy przed sobą
taką karierę nauczyciela
czy nauczycielki języka polskiego w szkole.
Nie wiem,
jak może się absolwent filologii polskiej odnaleźć
na współczesnym rynku pracy.
Obserwuję,
jak są nowe kierunki wymyślane.
Na przykład na filozofii mamy kreatywność społeczną,
cokolwiek to znaczy.
Osobiście w tych ostatnich latach uczę
na Wydziale Prawa i Administracji na kierunku prawno-menadżerskim,
na którym studenci robią studia magisterskie
po studiach prawno-biznesowych.
Nie jest to ani ekonomia,
ani prawo,
ale coś pomiędzy i tak dalej.
Czyli widzę tutaj wielką kreatywność na uczelniach,
że wymyśla się nowe kierunki studiów,
dopasowując bardziej do rynku pracy.
Myślę,
że polonistyka też mogłaby
jakieś takie przekształcenia przejść,
żeby nie była takim kierunkiem,
powiedziałabym,
sprzyjającym bardzo refleksji i wiedzy o świecie,
o czytaniu i tak dalej,
ale nie dającym za dużych perspektyw zawodowych.
[KM:] Pojawiają się nowe kierunki humanistyczne
i rzeczywiście one mają takie też interesujące nazwy,
co nie zmienia faktu,
że nadal jest filologia polska.
Być może,
jak sądzisz,
może to być elitarny kierunek kiedyś?
[BS:] Może,
może być elitarny.
Myślę,
że liczba wydawanych na przykład
tomików poezji co roku,
konkursów literackich,
wydawanych w ogóle książek
i czytanych świadczy o tym,
że ludzie jednak potrzebują bardzo literatury.
Pytanie,
jak można by prowadzić te studia,
jak nauczać nowocześniej,
żeby polonistyka była atrakcyjniejsza.
No ale jak mówię,
ja studiowałam dawno temu,
to być może jest w tej chwili już inaczej
i to są studia
znacznie bardziej interesujące,
ale oczywiście może to być elitarny kierunek,
tak jak filozofia,
która notabene,
w tej chwili też na Wydziale powstał kierunek kognitywistyka
i okazuje się,
że na kognitywistykę mamy znacznie więcej kandydatów,
aniżeli na filozofię.
Czyli no robi się tu pewne takie eksperymenty,
powiedziałabym,
no też częściowo marketingowe.
[KM:] A czy pamiętasz,
czy wy wówczas studiując w tamtych latach
myśleliście o konkretnych umiejętnościach?
O tym,
z czym wyjdziecie na rynek pracy?
Czy to był raczej taki jakby sposób myślenia wtedy
nie towarzyszył wam?
[BS:] My już wtedy mieliśmy poczucie,
że jesteśmy na elitarnych studiach.
Zwłaszcza ci dwukierunkowcy.
Mieliśmy poczucie,
że jesteśmy oczytani,
czy z przymusu,
czy z własnej woli,
to już nieważne.
Mieliśmy poczucie,
że umiemy pisać,
ponieważ były to czasy,
kiedy się pisało dużo prac.
Nie było testów wtedy,
tylko egzaminy wszystkie były ustne bądź pisemne.
Dużo pisaliśmy,
czyli z całą pewnością wyszliśmy z tych studiów
ze świadomością,
że wiemy,
co się dzieje w literaturze i w kulturze,
że umiemy pisać,
że umiemy dyskutować,
argumentować,
spierać się w sposób kulturalny
wedle pewnych zasad,
ale z zachowaniem godności,
można powiedzieć,
obu stron.
Na jakimś etapie już wiedzieliśmy,
że musimy umieć redagować
przy okazji pisania,
no już praca magisterska,
to już wiadomo,
że ta umiejętność redagowania tekstów
była istotna
i korekty,
rzecz jasna.
Korekty,
której mi bardzo brakuje w różnych gazetach,
które obecnie czytam.
Czyli to była taka wiązka kompetencji,
dla mnie dość oczywistych,
która się stała moim zapleczem
w kolejnych moich zawodach.
Absolutnie, można by powiedzieć,
niezauważalnym zapleczem,
bo to jakby się samo robiło.
[KM:] No tak.
A czy ktoś kiedyś cię pytał na etapie
jakiejś rekrutacji,
czy nie wiem,
czy miałaś właściwie takie klasyczne rekrutacje,
ale o tą polonistykę,
czy to jakieś było,
budziło jakieś zainteresowanie,
czy jednak bardziej te rzeczy,
które nowe były,
czyli filozofia,
a później psychoedukacja?
[BS:] Nigdy się to nie spotykało
z jakimś wielkim zdziwieniem,
raczej jako naturalna kolej rzeczy,
ponieważ w moim pokoleniu ludzie
różnie się kształcili w wielu kierunkach.
Natomiast w momencie,
kiedy obecnie prowadzę zajęcia podyplomowe,
na przykład z coachingu i mentoringu,
to wśród moich klientów jest sporo osób,
które się przekwalifikowują albo dokwalifikowują
i są polonistami.
Bardzo często w grupach spotykam polonistów,
którzy pracują w zawodzie,
ale właśnie przyszli na coaching i mentoring
z tego powodu,
żeby jeszcze uzyskać jakieś nowe kompetencje.
I właściwie się sobie nie dziwimy.
Co najwyżej mamy takie poczucie wspólnoty,
że ach,
my poloniści.
[KM:] Dziękuję Ci bardzo.
[BS:] Bardzo dziękuję.
[Muzyka]
Serię podcastów "Polonistyka zaangażowana"
zrealizowano w ramach projektu "Polonistyka wobec wyzwań
współczesnego świata".
Dofinansowano ze środków budżetu państwa
w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki
pod nazwą Nauka dla Społeczeństwa II.
Numer projektu podano w opisie [NdS-II/SP/0264/2024/01].
Zapraszamy do wysłuchania kolejnych odcinków
dostępnych na platformach Spreaker,
Spotify i YouTube
oraz w internetowym "Biuletynie Polonistycznym".
Do usłyszenia!
[Muzyka]